CONDITIONAL SENTENCES ( IF CLAUSES ) ŞART CÜMLELERİ
1. Introduction: Giriş
Birbirine bağlı olan olayları ( yani birinin olması diğerinin olmasına bağlı ya da etkense ) anlatmada İngilizce’de Conditional sentences ( şart cümleleri) dediğimiz yapı türü kullanılır.
Şart cümleleri iki cümle ya da cümlecikten oluşur. Birisi if kelimesiyle başlayan cümleciktir ki buna if clause ( if cümleciği ) denir. Diğeri ise if cümleciğinin tesirinde ortaya çıkan cümleciktir ki buna da Main clause ( ana cümlecik ) denir.
Cümleye if clause ya da main clause ile başlanabilir. Eğer cümleye if clause ile başlanırsa, if clause ile main clause arasına virgül konur.
Conditional’lar genel itibarıyla üçe ayrılır, ancak birinci tip iki ayrı şekilde ele alındığında bunlar dörde ayrılır.
Bu cümlelerin tipleri biraz karışık olduğundan, önce genel olarak ana tipler hakkında genel bilgi verecek daha sonra ayrıntılı olarak şart cümlelerini göreceğiz. İngilizceyi öğrenmeye yeni başlayanlar için if’li cümleler çok karışık olduğunda öğrenmeyi kolaylaştırmak için bunları üçe ayırabiliriz.
If kelimesi Türkçeye ( eğer ), (şayet), veya ( …se), (…sa) şeklinde çevrilir.
Şimdi ana tiplerini kısaca görelim.
Birinci tip : If + Simple Present Tense __________ Future Tense
Yapı : If + ( do ) ( will do )
Bu yapı gelecekle ilgili olması muhtemel, mümkün olayları anlatır.
If they come early, I will call you. Eğer erken gelirlerse seni ararım / arayacağım.
If li kısmın başta olması şart değildir ancak if li kısmın simple present tense’te olması gerekir. Aynı cümle şöyle de söylenebilir: I will call you if you they come early.
If Ali brings the ball, we will play football. Ali topu getirirse futbol oynarız.
İkinci tip : If + Simple Past Tens _______________ would
Yapı : If + ( did ) ( would do )
Bu yapı şimdiki zaman ve geniş zamanla ilgili olması pek mümkün olmayan imkansız olan, o andaki gerçeklere ters düşen olayları anlatmak için kullanılır. Ancak zaman olarak bu olayların olması mümkündür, zaman henüz geçmemiştir.
If I had enough money, I would buy a car. Yeteri kadar param olsa bir araba alırım / alırdım.
If I knew the answer, I would tell it to you. Cevabı bilsem sana söylerim / söylerdim.
If he didn’t smoke so much, he wouldn’t cough so much. Bu kadar çok sigara içmese, bu kadar çok öksürmez / öksürmezdi.
Üçüncü tip : If + Past Perfect Tense ____________ would have
Yapı : If + ( had done ) would have done
Bu yapı geçmişte kalan olayları anlatmak için kullanılır. Bu yapıda iş işten geçmiş ve bunun aksinin olması artık mümkün değildir.
If you had called me, I would have taken you there. Beni arasaydın, seni oraya götürürdüm.
He wouldn’t have hit you if you had apologized. Eğer özür dileseydin sana vurmayacaktı.
2. Type 0 ( Zero ) ( olduğunda olur )
Bu tip anlatımda if (eğer) manasından ziyade ( her ne zaman, her ne vakit) manalarında gibi kullanılmaktadır. Bu tür anlatımda kesin ve kurallaşmış durumlar ifade edilir. Gerek if clause ve gerekse main clause daki cümleciklerin zamanı simple present tense tedir.
If it rains, the ground gets wet. Yağmur yağdığında yer ıslanır.
The bell rings if you push this button. Bu düğmeye bastığınızda zil çalar.
If you touch fire, your hands gets burnt. Ateşe dokunursanız, eliniz yanar.
If you heat metal, it expands. Metali ısıtırsanız genleşir.
3. Type 1. ( olursa, olur / olacak )
Bu tür anlatımda if clause, ihtimal halinde olan ( yani gerçekleşeceği veya gerçekleşmeyeceği kesin değil fakat ihtimal halinde olan ) durumları ifade etmede kullanılır. Gelecekle ilgili durumlardan bahsedilirken kullanılır.
If clause persent tense; main clause ise will / shall future, modals, (may, can, etc.) veya imperative ( emir cümleleridir).
If it rains, we will stay at home and sleep till noon. Eğer yağmur yağarsa, evde kalır ve öğleye kadar uyuruz / uyuyacağız.
If you lend him some money, you may not get it back. ( Eğer ) ona para verirsen, geri alamayabilirsin.
If my mother has prepared the meal. I’ll have my dinner. Eğer annem yemeği hazırlamışsa, yemeğimi ( akşam ) yerim.
Can you tell him to come home if you see him? Onu görürsen, eve gelmesini söyleyebilir misin?
You will fail if you don’t study. Çalışmazsan sınıfta kalırsın.
If he comes, take him upstairs. Gelirse üst kata çıkar.
If they are still sleeping, tell them that they are fired. Eğer hala uyuyorlarsa onlara kovulduklarını söyle.
4. Should in type 1
İhtimal hali oldukça uzak olan durumlarda if clasue de should kullanılır. Should un yerine by any change da kullanılabilir. Örnekler incelendiğinde anlaşılacaktır.
If you should see Mr Fix in Istanbul, give him my regards. İstanbul’da Mr. Fix i görecek olursan, selamlarımı söyle.
If a war should break out, I may emigrate to Saudi Arabia. Eğer bir savaş çıkacak olursa, Suudi Arabistan’a göç edebilirim.
If the enemy by any change attack this village, the villagers will counterattack them. Eğer düşman bu köye saldıracak olursa, köylüler karşı saldırıda bulunacaklar.
5. Inversion in type 1
Should başa getirildiği zaman if kullanılmaz. Ancak bu, daha resmi bir kullanım şeklidir ve daha çok iş mektuplarında ve resmi yazılarda kullanılır, günlük konuşmada kullanılmaz.
Should you see Mr. Fix in Istanbul, give me my regards. İstanbul’da Mr Fix’i görecek olursan selamlarımı söyle.
Should a war break out, I may emigrate to Saudi Arabia. Eğer bir savaş çıkacak olursa, Suudi Arabistan’a göç edebilirim.
Should the enemy attack this village the villagers will counter-attack them. Eğer düşman bu köye saldıracak olursa, köylüler karşı saldırıda bulunacaklar.
6. Will and would in type 1
Normal olarak if li cümlelerde if in bulunduğu kısımda yani yan cümlecikte will veya would kullanılmaz. Ancak Type 1 de eğer will i ( kabul etmek), ( razı olmak ), (istekli olmak), (lütufta bulunmak), (… nezaketini göstermek ) ve ( sakıncası yoksa ) = ( wouldn’t mind ) anlamında kullanırsak Type 1 de if li kısımda will veya would kullanabiliriz.
If you will lend me 500 dollars, I will be able to buy that car. Eğer bana 500 dolar borç verme lütfunda bulunursanız o arabayı alabileceğim.
If you will help me, I’ll finish this in time. Eğer bana yardım ederseniz, yardım etme lütfunda bulunursanız bunu zamanında bitiririm.
We shall understand the subject better if you would be kind enough to explain in a little bit more? Eğer biraz daha izah etme nezaketinde bulunursanız konuyu daha iyi anlayacağız.
If you wouldn’t mind opening the window we may have more fresh air. Eğer pencereyi açarsanız daha fazla temiz hava alabiliriz.
Görüldüğü gibi bu cümlelerde hitap edilen kişinin rızası gözetilmekte ondan rica edilmektedir.
7. Alternatives in type 1
Bir de if clause kısmında if clause yerine imperative ( emir cümleleri ) kullanıldığı zaman da aynı mana anlaşılabilmektedir.
Keep the windows closed at night and you won’t get ill. Gece pencereleri kapalı tutarsan hastalanmazsın.
Keep the windows closet at night or you will get ill. Gece pencereleri kapalı tut yoksa hastalanırsın.
Type 1 de if li kısımda normalde simple present tense kullanıldığı yazmıştık. Bazı durumlarda present continuous tense, present perfect tense ve present perfect continuous tense te kullanılabilir.
Örnekler
If he is still sleeping, I will sack him. Eğer hala uyuyorsa onu kovacağım.
If she has typed the letter, I’ll post it. Eğer mektubu daktilo etmişse postalayacağım.
If you have been working since 9 o’clock, you’ll need a rest. Eğer saat 9′dan beri çalışıyorsan dinlenmeye ihtiyacın olacak.
Daha önce ana cümlede yani if in olmadığı cümlede; modal ( may, can, must, vs. ) kullanılabileceğini yazmıştık. If clause da ise bu modal’lardan can ve must kullanılır.
Örnekler
If I must go there, I will. Eğer oraya gitmek zorundaysam, gideceğim.
If I can find him, I will talk to him. Eğer onu bulabilirsem onunla konuşacağım.
Ana cümledeki modal’ların continuous şekillerini kullanmak da duruma göre mümkün olabilir.
If he is tired, he may be sleeping now. Yorgunsa şimdi uyuyor olabilir.
8. Type 2 ( olsa, olur )
Bu tür anlatımda if clause, konuşma anındaki hayali durumları izah etmede kullanılır. İhtimal payı yoktur, sadece cümleyi söyleyen kişinin o ana ait hayali ve farazi düşünceleri izah edilmektedir.
Şimdiki zaman ve geniş zamanla ilgili durumlardan bahsedilirken kullanılır.
Fiilin geçmiş zamanda olması sizi yanıltmamalıdır.
Bahsedilen olayın olma ihtimali ya çok azdır veya hiç yoktur ama zamanı henüz geçmemiştir. If clause, past clause main clause ise would / should, could, might, etc. dir.
If it rained, we would stay at home and sleep till noon. Bir yağmur yağsa, evde kalır ve öğleye kadar uyuruz / uyurduk.
If you didn’t inform him, he couldn’t get out of trouble. Eğer uyarmazsan, başı beladan kurtulmaz.
We might finish the work on time if they helped us. Eğer bize yardım etseler işi zamanında bitirebiliriz.
Was / were ; he, she, it ve I ile kullanılabilirler. Fakat were daha yaygın kullanılan şekildir.
If I were you, I would go to university and be a doctor. Yerinde olsam üniversiyete gider ve doktor olurum / olurdum.
If she were ( was ) a man, she might protect her family. Eğer erkek olsa, ailesini koruyabilir.
9. Were to ( by any change ) in type 2
If clause kısmında were to kullanmak mümkündür. Bu anlatımda da yine farazi bir düşünce ve konuşma anıyla ilgili hayal vardır.
Buradaki were to nun kullanımı Type 1 deki should un kullanım biçiminin benzer halidir. Burada da were to nun yerine by any change gelebilir.
Bu tip kullanımda geleceğe dair uzak ihtimal söz konusudur ve hayalde kalmaktadır.
If it were to rain, we would stay a home and sleep till noon. Eğer yağmur yağacak olsa, evde kalır ve öğleye kadar uyuruz / uyurduk.
If you were to Mr. Fix in Istanbul, could you give him my regards. Eğer Mr Fix’i İstanbul’da görecek olsanız, selamımı söyler misiniz?
The villagers would counter-attack them if the enemy by any change attacked this village. Eğer düşman bu köye saldıracak olsa, köylüler karşı saldırıda bulunurlardı.
10. Inversion in type 2
Were başa getirildiği zaman yine if kullanmaz. Bu kalıp da ancak resmi yazılarda kullanılır.
Were they to sell the company, we would buy it. Şirketi satsalar biz alırız / alırdık.
Were I him, I would accept their offer. Onun yerinde olsam onların teklifini kabul ederim / ederim.
Were he to resign, I would resign too. O istifa etse ben de ederim / ederdim.
11. Would in type 2
Daha önce Type 1 de if clause da will kullanımının bazı şartlarda mümkün olduğunu görmüştük. Yine aynı şartlarla Type 2 de if clause da would kullanılabilir. Yani would u ( razı olmak, kabul etmek, istekli olmak, lütufta bulunmak, nezaketini göstermek) anlamında kullanırsak if clause da would kullanabiliriz.
If you would carry my suitcases, I’d be grateful to you. Eğer bavullarımı taşıma nezaketini gösterirseniz size minnettar olurum.
If you would cook the meal, I would wash the dishes. Eğer sen yemeği pişirmeyi kabul edersen ben de bulaşıkları yıkarım.
12. Alternatives in type 2
Type 2 de main clause da could, should, might gibi modal’ların kullanıldığını görmüştük. If clause da ise could u kullanabiliriz.
If I could speak Spanish, I would work in Spain. Eğer İspanyolca konuşabilsem İspanya’da çalışırım / çalışırdım.
If clause da simple past tense yerine bazen past continuous tense de kullanılabilir.
If he were coming with us, we would be much more cheerful now. Eğer o bizimle geliyor olsa şimdi çok daha neşeli olurduk.
Main clause’da modal’ların continuous şeklini kullanmak da mümkündür.
If they were here, we would be playing football now. Onlar burada olsa şimdi futbol oynuyor olurduk.
13. If meaning since : Since anlamında if
Bir de since ( madem ki ) anlamında kullanılan if vardır. Bu tam olarak bir şart cümlesi sayılmaz. Bu anlamdaki if li cümlelerde değişik zamanlar kullanılır. Geçmiş zaman kullanıldığında geçmiş zaman anlamı verir.
If you lost your passport why didn’t you go to the police? Mademki pasaportunu kaybettin, niye polise gitmedin. ( Pasaportunu kaybettiysen niye polise gitmedin. )
If you knew his telephone number why didn’t you call him? Mademki onun telefon numarasını biliyordun niye onu aramadın.
14. Type 3 ( olsaydı, olurdu )
Bu tür anlatımda if clause, geçmişte kalmış, tamamlanmış durumlar hakkındaki hayali konuşmaları ifade etmektedir. If clause, past perfect tense main clause ise would have, could have, might have etc. dir. Main clause da fiil 3. haldedir.
If it had rained yesterday, we would have stayed at home and slept till noon. Eğer dün yağmur yağsaydı evde kalır ve öğleye kadar uyurduk.
If you hadn’t informed him, he couldn’t have gotten out of trouble. Eğer uyarmasaydın başı beladan kurtulmazdı.
We might have finished the work on time if they had helped us last week. Eğer geçen hafta bize yardım etselerdi işi zamanında bitirebilirdik.
15. Were to have in type 3
Pek yaygın olmasa da had yerine were to have kullanılabilir.
If it were to have rained, we would have stayed at home and slept till noon. Eğer dün yağmur yağmış olsaydı evde kalırdık ve öğleye kadar uyurduk.
16. Inversion in type 3
Had başa getirildiği zaman if kalkar. Ancak bu şekil daha çok resmi yazılarda kullanılır. Konuşma dilinde kullanılmaz.
Had they caught the train, they would not have been late for work. Trene yetişselerdi işe geç kalmayacaklardı.
Had he not sold his car, he could not have bought that house.
17. Alternatives in type 3
Type 3 de if clause da past perfect yerine, past perfect continuous da kullanılabilir.
If you had been driving more carefully, you wouldn’t have hit that car. Eğer daha dikkatli araba kullanıyor olsaydın o arabaya çarpmazdın.
If clause da past perfect yerine could have done kullanılabilir.
If I could have found him, I would have paid my debt. Eğer onu bulabilseydim borcumu ödeyecektim.
Daha önce de belirttiğimiz gibi if li cümleler genel olarak üçe ayrılıyorsa da değişik şekilleri mevcuttur. Bazen cümlenin bir kısmı type 3 diğer kısmı type 2 de olabilir. Bu cümlenini anlamına bağlıdır.
If you had invited him, he would be here now. Eğer onu davet etseydin o şimdi burada olurdu.
( Type 3 ) ( Type 2 )
Burada davet etme(me) işi geçmişte olduğu için type 3 yani past perfect kullanılmış, ana cümlede ise şu andan bahsedildiği için type 2 yani would do kullanımıştır.
If you hadn’t eaten those sour plums last night, you wouldn’t be ill now.
3 2
Dün gece o ekşi erikleri yemeseydin, şimdi hasta olmazdın.
